PSYCHOSZTUKA

W  osiemnastym wieku żył niemiecki archeolog i teoretyk sztuki - jeden z tzw. ojców historii sztuki, który nazywał się Johann Joachim Winckelamnn. Istotną zmianą w jego życiu było zamieszkanie w Rzymie, gdzie rozkwitła jego myśl i ukierunkował się potencjał twórczy. Spotkał w wiecznym mieście Rafaela Mengsa ówczesnego, znanego i zdolnego malarza. Zaprzyjaźnili się i związali ze sobą uczuciem. Związek wpłynął znacząco na twórczość i osiągnięcia obu. Tak mogłaby wyglądać zwykła informacja podana słuchaczom historii sztuki na wykładzie z epoki (lub choćby w Wikipedii), jeśli istotnym aspektem treściowym takiej informacji jest to, że związek uczuciowy może wpływać na rozwój zawodowy.   Tymczasem na wykładowym slajdzie ta sama informacja wygląda tak:

Zasypiam nim się obudzę... w ogrodzie pełnym liści... 

"Wyznanie od zawsze faworyzowane. Będąc tak gorliwymi rzymskimi katolikami, Polacy nie dopuszczą osób innego wyznania ani do senatu, ani do sejmu, ani do sądów (z wyjątkiem Prus). Biskupi zawsze zajmują dominującą pozycję na sejmie, aby nie uczyniono nic na niekorzyść tej religii. Także duchowni niższych stopni, wybierani spośród członków kolegiów i kapituł, zasiadają w trybunałach i innych sądach w tym samym celu. Również dlatego biskupi często są wyższymi urzędnikami Królestwa, a kanclerz wielki całego Królestwa jest zawsze duchownym. [...] Ich rozwiązłe życie.

"W demokracjach ludzie nigdy nie mają swoich stałych miejsc - tysiąc przypadkowych okoliczności sprawia, że bez przerwy są w ruchu a ich życiem rządzi niespodzianka i improwizacja. Toteż często muszą robić rzeczy, których robić nie potrafią, mówić o sprawach, których wcale nie rozumieją, i wykonywać pracę, do której nie przygotowała ich długa praktyka. 

Posługiwanie się psychologią, wymaga czegoś więcej, niż znajomości faktów psychologicznych. To umiejętność posługiwania się nimi w określony sposób. Wiedza na poziomie faktów to za mało, by mówić o takim orientowaniu się w tej dziedzinie, by miało ono wartość funkcjonalną. Do tego potrzeba swoistej wewnętrznej integracji wiedzy nabywanej i aktualizowanej z doświadczeniem życiowym. Jest to dynamiczny proces.

Aktor nazywa emocję, której doświadcza emocją postaci, w którą się wciela. Tymczasem to jest tylko i wyłącznie jego własna emocja. Zawiera się ona w obszarze postaci o tyle, o ile postać stała się pretekstem do poszukania, odnalezienia, wywołania i ekspresji tej emocji. Może być tak, że innego pretekstu nie było lub jeśli był w życiu aktora, to dana emocja została "zrepresjonowana" zanim jeszcze doszła do krawędzi świadomości. Zatem tzw. emocja postaci, którą aktor chce odtworzyć, to de facto jego własna emocja. 

"Jest rzeczą oczywistą, że najbliższa przyszłość rodzi się w nas samych i stanowi przedłużenie tego, co w nas zasadnicze i stałe, a nie przypadkowe i zmienne. W rzeczywistości wystarczyłoby więc, byśmy sięgnęli w głąb naszych serc i starając się nie pamiętać o naszych osobistych skłonnościach, indywidualnych upodobaniach, uprzedzeniach czy pragnieniach, uwydatnili nasze najgłębsze aspiracje i cechy tak, by uzyskać obraz pewnego typu życia. Zdaję sobie jednak sprawę z tego, że operacja ta, pozornie prosta, jest trudna dla osób nie przyzwyczajonych do wymogów i precyzji analizy psychologicznej. Cóż może być bardziej nienaturalnego, niż to zwrócenie umysłu ku własnemu wnętrzu? Człowiek uformował się w walce z zewnętrznymi warunkami i łatwo mu rozróżnić rzeczy, które znajdują się poza nim. Gdy zagląda do swego wnętrza zaćmiewa mu się wzrok i kręci w głowie." /Jose Ortega y Gasset "Po co wracamy do filozofii?, Spacja W-wa 1992, s.51/

fot. D.Ż. Przychodzimy na świat z określonym materiałem genetycznym. Na nasz genotyp składa się 50% genów od ojca i 50% genów od matki.  W pięćdziesięcioprocentowej puli genów od ojca znajduje się 50% genów jego matki i 50% genów jego ojca, czyli naszych dziadków. Tak samo wygląda to ze strony matki. Tą drogą idąc możemy wskazać procentowy udział w naszym genotypie genotypu naszych pradziadków, prapradziadków i tak dalej. Jak ktoś ma ochotę może się zabawić. Materiał genetyczny nie wystarczy do tego, by zostać „skazanym” na nieszęście. Genotyp nie wystarczy także do tego, by spotkało nas szczęście i sukces.  Od dawna już nie ma żadnych wątpliwości, że po przyjściu na świat nasz materiał genetyczny tylko częściowo determinuje nasze życie. 

a pośród tłumu jeden myślący człowiek...  zdolny wewnętrznie przeciwstawić się destrukcyjnemu posłuszeństwu... 

„W dniu śmierci mojego ojca kochałam się z mężem. Po raz pierwszy w życiu poznałam wtedy prawdziwe pożądanie i rozkosz”. „Do dziś nie mogę zrozumieć jak coś takiego mogło mi się przydarzyć, nie mogę sobie tego darować (…), ale cały czas chodziła mi po głowie nieprzyzwoita piosenka, nie mogłam się od niej uwolnić.”

Przypisywanie malarzowi tej choroby jest niemal powszechne. Spotkałem się z takim przekonaniem, zarówno wśród zwykłych wielbicieli sztuki, jak i tzw. profesjonalistów. A przodują wśród nich mało douczeni wielbiciele psychologii, żeby nie wskazać konkretniej. Dzisiaj jest rocznica urodzin Picassa. A ja uśmiecham się do zdjęcia starego dobrego Junga i kiwam głową mamrocząc: "widzisz coś Pan narobił, Doktorze...  Przypisano Ci zdalną diagnozę." Zniekształcenia mają swoje własne życie, zupełnie jak w obrazach Andaluzyjczyka... Jung pokusił się o analizę tego malarstwa i poszło słowo w świat..., uproszczone jak cholera. A co naprawdę powiedział mistrz psychoanalizy na temat schizofrenii u Picassa...

Dzieci powinny mieć dzieciństwo, w którym dominuje poczucie bezpieczeństwa. Dzieci powinny mieć swobodną przestrzeń do kształtowania się ich osobowości w relacji z kochającymi rodzicami oraz innymi osobami. Dzieci powinny mieć godne warunki do nauki, by rozwijać swoje zdolności. Dzieci powinny być traktowane jak człowiek mający prawo do bezpiecznego wyrażania swojego zdania i swoich odczuć, bo dziecko jest człowiekiem. Dzieci są od ludzi dorosłych słabsze fizycznie i psychicznie, bo wynika to z etapów rozwoju, jakim podlega każdy człowiek. Dzieci powinny żyć w poczuciu, że świat dorosłych to świat do którego dołączą, gdy staną się dorosłe. Świat dorosłych nie powinien dzieciom mieszać się z ich światem.

Stoję na przystanku. Piękna, słoneczna pogoda i przedpołudnie. Przed moimi oczami przechodzi parada codzienności. Wygląda tak. Idzie kobieta z zakupami, idzie babcia z zakupami, idzie kilka podobnych kobiet i podobnych babć z zakupami. Nagle pojawia się brzuch - jak w przenoszonej ciąży. Wolnym krokiem wchodzi reszta masy męskiej. Właściwie to się toczy. Gdyby nie przypadkowe spojrzenie w dół, to nie zauważyłbym następnego uczestnika parady. Tuż za słoniem drobnymi kroczkami idzie mała, szczupła, może pięcioletnia dziewczynka. Ciągnie za sobą wózek. Taki, jaki ciągną ze/a sobą na zakupy emeryci. Z wózka wystaje ramię gitary. Jakie mamy chodniki, to nie trzeba mówić. Gitara zabrzdąkała, a dziecko podskoczyło. 

Dystans uważam za cenny w życiu, wręcz konieczny dla sytuacji i  zdrowia (własnego, a także innych). Dystans jednak, nie jest moim sposobem na życie. Myślę, że dystans wymaga odnalezienia i ukształtowania w każdej sytuacji z osobna. Postrzegam dystans jako indywidualną drogę poszukiwania równowagi dla siebie samego. Dopiero potem, jako jeden ze sposobów na problem. 

Któraś celebrytka znowu narzeka, że „przyciąga tylko facetów z problemami psychicznymi”. Nie ona jedna tak narzeka. Mężczyźni też narzekają, że przyciągają kobiety z problemami psychicznymi. Nie trzeba być celebryt(k)ą. Orientacja seksualna także jest tutaj bez znaczenia. Każdy może mieć podobne doświadczenie i odczucie. Zostawię na razie kwestię rozstrzygania co to znaczy „problemy psychiczne”. Niech będzie na potrzeby tego wpisu, że każdy sam sobie i dla siebie ustala normę. Mam chęć na refleksję o takim wniosku. 

"Każdy członek grupy pełni określoną funkcję, istotną z punktu widzenia całości. Funkcja ta ulega zmianie, gdy zmienia się skład całej grupy, a charakter tej zmiany zależy od tego, którego z jej członków ubyło lub przybyło. Każda zmiana liczebna wpływa na strukturę grupy. Dlatego równanie 5 - 1 = 4 nie odnosi się do identycznej sytuacji, jeśli w jednej rodzinie umrze ojciec, a w drugiej niemowlę. " /R. Arnheim "Myślenie wzrokowe", s. 248, 2011/

"Kiedy nie utrzymujemy z nikim bliskich stosunków wiemy przynajmniej czego możemy się spodziewać - niczego". "Bliskie i intymne stosunki z drugą osobą ujawniają nasze słabe punkty i czynią nas bardziej wrażliwymi na zranienie".

„Nasze wspomnienia są częściowo rekonstrukcjami. Za każdym razem, kiedy przywołujemy jakieś wspomnienie, mózg nieco je zmienia, dostosowując przeszłość do naszych obecnych trosk i zrozumienia. Na poziomie komórkowym przywołanie wspomnienia oznacza, że zostanie ono ponownie „scalone", nieco zmienione chemicznie przez nową syntezę białka, dzięki której zostanie po aktualizacji na nowo przechowane w zasobach pamięci. A zatem za każdym razem, kiedy odtwarzamy wspomnienie, wydobywając informacje zawarte w jego śladzie pamięciowym, zmieniamy skład chemiczny tego śladu; kiedy przywołamy je następnym razem, będzie miało ono tę zmodyfikowaną formę, którą nadaliśmy mu ostatnio. Szczegóły owego nowego scalenia zależą od tego, czego się uczymy, kiedy je odtwarzamy. [...]"  /Daniel Goleman, "Inteligencja społeczna", Rebis, Poznań 2007/

Zdarza się, że trudno dostrzec różnicę między narzekaniem a zwierzaniem się. Gdy ktoś ma dużo do powiedzenia i są to w większości informacje przygnębiające, to łatwo ulec poczuciu przytłoczenia. Można też łatwo zaklasyfikować kogoś do kategorii "narzekacza", który wszystko widzi w czarnych barwach. Stopniowo zatem, chroniąc siebie przed takim oddziaływaniem, możemy odsuwać się dyskretnie od takiej osoby. Może jednak zdarzyć się, że nie zauważymy w ten sposób potrzeby wsparcia, którą osoba "narzekająca" może komunikować swoim narzekaniem. 

Jednym ze stereotypów na temat miłości jest ten, że jeśli ktoś kocha to zniesie wiele ze strony partnera. Są tacy, którzy rzeczywiście zniosą wiele mając partnera czy partnerkę, którzy chętnie wystawiają na różne "miłosne" próby, testują i warunkują uczucie aż do... śmierci lub zaskakującego porzucenia...